Jak przełamać toksyczny wstyd w życiu DDA?

Transkrypcja odcinka podcastu

Karolina

– Cześć, jeżeli jesteś z domu, gdzie była przemoc albo uzależnienie, to temat wstydu i poczucia bycia gorszym może być dla ciebie ważny. Ja jestem Karolina, a za mną jest Magda Mickiewicz (psycholog i psychoterapeutka w trakcie cert.).

Magda
– Cześć, witajcie.

Karolina
– jesteśmy z Ośrodka Psychoterapii Recykling Myśli.  I chciałabym, żebyś na początek wyobraził sobie taką sytuację: jesteś w pracy i masz do zrobienia prezentację.

I osoby, które siedzą na tej prezentacji w ogóle ciebie nie słuchają. Siedzą w telefonie, ktoś tam wychodzi, ktoś sobie szepcze. I teraz dwie twoje reakcje. Pierwsza może być taka, że pomyślisz sobie, następnym razem muszę coś ciekawszego wymyśleć, żeby ich zaangażować. Co mogę zmienić?

A druga sytuacja jest taka, że myślisz sobie: jestem beznadziejny, nie nadaję się do tego, nigdy nie będę tego potrafił, po prostu jestem słaby. I tutaj robiąc taki znak stop✋, do tej sytuacji będziemy sobie na pewno wracać.

– Magda jak byś powiedziała, czym w ogóle jest wstyd?

Magda
-Wstyd przede wszystkim, myślę, że od tego trzeba zacząć jest zdrową emocją. Jest ona adaptacyjna, kształtuje się około 2-3 roku życia u dzieci. Dziecko nie rodzi się ze wstydem. 

Dopiero na bazie tego, jak zaczyna funkcjonować w swojej rodzinie, w najbliższym środowisku, zaczyna zauważać, że inne osoby stawiają granice, i że ono też samo może te granice stawiać, czyli tu się pojawia to słynne nie.

Dziecko zaczyna właśnie około drugiego roku życia wyraźnie zaznaczać, że czegoś nie chce – nie pójdzie gdzieś, nie założy jakiegoś ubrania ect. I ten wstyd jest potrzebny do tego, żebyśmy się mogli socjalizować, żebyśmy mogli nawiązywać tak naprawdę relacje z drugim człowiekiem, z mniejszymi i większymi grupami, które nas otaczają i w które wchodzimy.

Wstyd jeszcze dodatkowo właśnie informuje nas o tym, że jakaś granica została przekroczona, albo daje sobie na to przyzwolenie, czyli że – tak się mogło wydarzyć, to się zdarza, ludzie czasami ranią, czasami są dla nas zbyt natarczywi, ale ja mam w sobie właśnie te zasoby, że przekładam to na taką korzyść dla siebie, czyli mogę z tego wyciągnąć wnioski na przyszłość. Taki zdrowy wstyd, to bym powiedziała, że to jest przede wszystkim to.

Karolina
-Czyli mówisz o emocji, która jest adaptacyjna.  Która się pojawia w konkretnych sytuacjach, szczególnie rozumiem też społecznych, czyli powiedziałaś, że ona jest po coś – żeby też chronić nas przed jakimś ostracyzmem.

Magda
– Zgadza się, Dokładnie.

Karolina
-Bo teraz jeżeli ja pójdę w piżamie, na egzamin, albo na galę wręczenia nagród i ludzie będą na mnie patrzeć i że będą się chichotać, to prawdopodobnie pomyślę sobie – kurczę, to jednak nie był dobry strój, następnym razem się ubiorę inaczej. … Oczywiście, wiecie, ja teraz parodiuje, po to żeby było łatwiej zrozumieć.
Więc ten wstyd jest potrzebny po to, żeby społeczeństwo nas akceptowało, żeby przyjaciele i znajomi nas akceptowali, żebyśmy mieli jakiś wspólny język.

Magda
– Tak, dokładnie. Przede wszystkim do nawiązywania relacji. Żebyśmy wiedzieli, że to, co podałaś, bardzo dobry przykład z tą piżamą, chociaż taki śmieszny, ale on bardzo jasno obrazuje, że dzięki temu wiemy, jakie są normy, uczymy się tych norm, wiemy, że pewnych rzeczy nie zrobimy, bo właśnie nie są one akceptowalne.

Karolina
– A w takim razie, ponieważ będziemy dzisiaj mówić głównie do osób,  DDA/DDD, z domów, gdzie była przemoc czy uzależnienie.

Czym się różni, w takim razie to, o czym przed chwilą powiedziałeś, emocja wstydu od toksycznego wstydu? 

Magda
– Toksyczny wstyd pojawia się w momencie, jeśli mówimy tutaj o Dorosłych Dzieciach Alkoholików i DDD, czyli rodzin dysfunkcyjnych –  pojawia się w domach, gdzie rodzice nie mieli na tyle swoich własnych zasobów, żeby zajmować się też dziećmi, opiekować się nimi I zwracać uwagę przede wszystkim na potrzeby swoich dzieci.

I przekierowywali tę uwagę trudną – czyli na przykład komunikaty typu ty się nie nadajesz,  tobie cały czas nic nie wychodzi,  – na dziecko. Podstawą przy toksycznym wstydzie jest to, że naturalne potrzeby dziecka, z którymi się rodzi, z którymi idzie w życie, takie jak: bliskość, miłość, przynależność, zaufanie do rodziców, zostają w takich domach podważone. I dziecko dostaje tak naprawdę olbrzymi plecak, do którego są wkładane takie, możemy sobie to tak wyobrazić, wielkie kamienie. I oprócz tego, że mierzy się też ze swoimi jakimiś trudnościami adekwatnymi do wieku rozwojowego, to dodatkowo rodzice nie panując nad swoimi emocjami, szczególnie tam, gdzie na przykład jeden z rodziców jest uzależniony od alkoholu, gdzie skupia całą uwagę systemu rodzinnego –  to rodzice przekierowują właśnie te duże, trudne sprawy, te nieprzyjemne komunikaty na dziecka i wkładają takie olbrzymie kamienie do jego plecaka, a niestety później dziecko musi iść z tym plecakiem dalej w życie. I to jest bardzo trudne.

Karolina
– Słuchałam wywiadu z Piterem Lewinem, który zajmuje się m.in. wstydem. W tym wywiadzie mówił, że dziecko dorastające w rodzinie dysfunkcyjnej stoi przed pewnym wyborem. Kiedy rodzice mówią mu, że jest beznadziejne, nie potrafi niczego zrobić i nigdy tego nie dokona, dziecko może albo przyjąć te opinie i wykształcić w sobie poczucie bycia „złym” (co łatwiej zrozumieć w języku angielskim jako „badness”), albo odrzucić je, choć to trudne, ponieważ jest zależne od rodziców i nie może uznać ich za złych. Ponieważ dziecko nie poradzi sobie się samo i podświadomie to czuje, więc ono bierze to do siebie, tak jak powiedziałeś, w tych plecakach. Zamyka to w sobie.

Magda

– Tak, zgadza się. Tutaj jeszcze ważne to, co powiedziałeś o rodzicu w ogóle jako o roli i figurze rodzica dla dziecka przez większość czasu i życia właśnie dziecka. Ten rodzic jest jak wyrocznia. Rodzic jest najważniejszym odnośnikiem do emocji, do regulacji. Więc jeśli mamy rodzica, który na przykład dodatkowo jest niewyregulowany, czyli jego własne emocje nie są zaopiekowane, nie reguluje ich w sposób zdrowy, to dziecko pokłosiem jakby, dostaje ten wielki bagaż na swoje plecy i rodzic po prostu przekazuje mu ten brak regulacji na jego plecy i dziecko samo sobie po prostu bez rodzica wyregulowanego i, nie poradzi sobie.

Karolina

– Jak można w takim razie rozróżnić, ponieważ każdy z nas czasami czuje wstyd… jak można rozróżnić taki wstyd. Jakie to są dokładnie myśli, emocje, zachowania, a jakie zachowania I myśli dotyczą wstydu toksycznego?

Magda

– Przy wstydzie – emocji zdrowej, jeśli tak na to spojrzymy,  mogą pojawić się takie myśli (odniosę się do tego pierwszego przykładu z prezentacją) – Czyli jeśli coś mi nie wyszło, osoby wychodzą z sali, kiedy ja mówię, to przy tej zdrowej,  mam mniej więcej takie myśli: 

– no dobra coś wyszło nie tak, ale [i tu mogę się zwrócić do swoich zasobów] to było jednorazowe, poprzednia prezentacja wyszła mi bardzo dobrze, wszyscy słuchali, dostałam dobrą informację zwrotną. Tak się zdarza, że czasami właśnie coś nie wyjdzie. Być może mogę przeredagować tę prezentację na przyszłość, żeby słuchacze mieli więcej uwagi, mogli przekierować na słuchanie mnie, a być może mogę w ogóle zwrócić się właśnie do odbiorców i zapytać co oni zauważyli, że jest może coś nie tak, może mówię za długo, źle formułuję może zdania i właśnie za długie, zbyt wielokrotnie złożone. Więc warto, znaczy wtedy ta osoba przekierowuje jakby na te swoje zasoby I co mogę zmienić? Tam jest działanie, tam jest ruch, tam jest jakby do działania i zmiany.